Aziatische horzels in Schaarbeek: Lokale interventiegids

Inhoud

• Inzicht in de verspreiding van de Aziatische horzel in de stedelijke omgeving van Schaarbeek

• Een typisch wespennest verwijderen in Schaarbeek

• Praktische veiligheidsgids en meldingsprocedures voor de inwoners van Schaarbeek

• Conclusie

Afgelopen september belde een bewoner van de Rue Royale Sainte-Marie ons op een zondagochtend. Hij had een verdachte beweging gezien onder de kroonlijst van zijn gebouw. Donkere insecten, groter dan wespen, gingen voortdurend in en uit. Zijn eerste ingeving was om te googelen op «Aziatische horzel in Schaarbeek». En hij had gelijk, want dat was precies wat het was.

Dingen om te onthouden

• Een verhalende aanpak die een echte interventie beschrijft in het hart van Schaarbeek (Josaphatpark, woonwijken) om de dienst menselijker te maken en tegelijkertijd een technische gids te geven over de biologie van het insect en de veiligheidsprocedures die specifiek zijn voor de gemeente 1030

• Inzicht in de verspreiding van de Aziatische horzel in de stedelijke omgeving van Scha...

• Een verslag van een typische operatie om een wespennest te vernietigen in Schae...

• Praktische veiligheidsgids en meldingsprocedures voor de inwoners van Schaarbeek

De Aziatische horzel is niet langer een exotische rariteit die voorbehouden is aan Zuid-Frankrijk. Ze is hier, in Brussel, in uw tuinen, op uw terrassen, soms zelfs op uw zolders. Schaarbeek, met zijn vele groenzones, oude gebouwen en volgroeide bomen, is een ideale broedplaats voor deze soort. En elk jaar stijgt het aantal meldingen.

Dit is de gids die we hadden willen hebben toen de eerste telefoontjes uit de gemeente van 1030 binnenkwamen. We gaan het hebben over biologie, praktisch ingrijpen en de te nemen stappen. Raak niet in paniek, maar wees ook niet naïef: de Aziatische horzel is een echt probleem en je moet weten hoe je moet reageren.

Inzicht in de verspreiding van de Aziatische horzel in de stedelijke omgeving van Schaarbeek

De wetenschappelijke naam is Vespa velutina nigrithorax. Een lange naam voor een insect dat gemakkelijk te herkennen is: donker, bijna zwart lichaam, met een oranje streep op het achterlijf en gele poten aan de uiteinden. Hij is kleiner dan de Europese horzel, in tegenstelling tot wat veel mensen denken. Ongeveer 3 centimeter voor een werkster, iets meer voor een koningin.

Hoe gebeurde het in Schaarbeek? Hetzelfde verhaal als overal elders in Europa. De soort is in 2004 in Frankrijk aangekomen, waarschijnlijk met een lading Chinees aardewerk. Sindsdien verplaatst de soort zich in een gestaag tempo naar het noorden: zo'n 60 tot 80 kilometer per jaar. Sinds 2016 is België getroffen en Brussel is niet gespaard gebleven. Schaarbeek, met zijn dichte bevolking en groene corridors, is een hotspot geworden voor waarnemingen.

Waarom heeft deze invasieve soort zich zo goed gevestigd in Schaarbeek? Daar zijn verschillende redenen voor. Oude gebouwen bieden perfecte holtes voor primaire nesten in de lente: onder daken, luikenkasten, schuren. Het Josaphatpark, de groene long van de gemeente, herbergt een concentratie van hoogstammige bomen waar kolonies in de zomer hun secundaire nesten bouwen, soms wel 15 of 20 meter hoog. Deze nesten kunnen zo groot zijn als een basketbal, of zelfs groter.

De impact op de biodiversiteit in Brussel is reëel en gedocumenteerd. De Aziatische horzel is een geducht roofdier van honingbijen. Een enkele kolonie kan 30 tot 50 bijen per dag vangen voor een bijenkorf. Imkers in Schaarbeek zijn zich hier terdege van bewust en sommige hebben hele kolonies verloren. Ook wilde bestuivers hebben het zwaar: zweefvliegen, hommels, solitaire bijen. Alle kleine beestjes die de tuinen en groentetuinen van de stad draaiende houden.

We krijgen vaak de vraag: waar zitten de meeste Aziatische horzels in de gemeente? Om eerlijk te zijn, is er geen wijk die niet getroffen is. De meeste meldingen komen uit de buurt van het Josaphatpark, maar we komen ook regelmatig tussen aan de Helmkant, in de buurt van het Colignonplein en in de met lindebomen omzoomde woonstraten tussen het station van Schaarbeek en het Rigaplein. Het insect gaat waar het voedsel vindt (vuilnisbakken, insecten, rijp fruit) en een beschutte plek om te nestelen.

Een detail dat lokale bewoners vaak verbaast: de Aziatische horzel verdwijnt niet echt in de winter. De werksters en mannetjes sterven, ja. Maar de jonge, bevruchte koninginnen overwinteren in kieren, onder schors of in houtstapels. En vanaf maart-april worden ze wakker en stichten ze nieuwe kolonies. Daarom blijven we bij Frelons.be het hele jaar door actief: preventie in de lente is net zo belangrijk als het vernietigen van nesten in de zomer.

Even iets over de veelvuldige verwarring met een wespennest in Schaarbeek. De twee lijken erg op elkaar, maar de structuur is anders. Een Aziatisch wespennest heeft een zij-ingang (niet van onderen zoals een wespennest), en de textuur doet denken aan grof papier-maché, vaak grijzig. Als je twijfelt, ga dan niet dichterbij om het te controleren. Maak een foto van een afstand en stuur deze naar ons op.

Een typisch wespennest verwijderen in Schaarbeek

Dinsdag, 14.30 uur. De oproep kwam van een gebouwbeheerder op de Haechtsesteenweg. Een huurder op de derde verdieping had gemerkt dat er horzels binnenkwamen via een kier in de rolluikkast in zijn slaapkamer. Hij had het raam al drie dagen niet durven openen.

We beginnen altijd met een paar vragen aan de telefoon. Hoe lang zie je ze al? Hoeveel ongeveer? Zijn er kinderen of mensen met een allergie in het gebouw? Met deze informatie kunnen we de urgentie van de situatie inschatten en de juiste apparatuur klaarzetten. In dit geval beschrijft de huurder een tiental insecten die constant komen en gaan. Het ruikt naar een gevestigde kolonie.

Het vernietigen van een wespennest in Schaarbeek is zelden een sprint. Het is methodisch. Een uur later arriveren we ter plaatse met het voertuig uitgerust. Eerste instinct: observeren. Je gaat op een veilige afstand staan en let op het verkeer. De vliegroute van de horzels vertelt ons de exacte grootte en locatie van het nest. Hier komen ze allemaal samen op hetzelfde punt op de bekisting, rechts van het raam.

Beschermende uitrusting is onmisbaar. Een steekwerend pak voor het hele lichaam, verstevigde handschoenen, gesloten laarzen. De Aziatische horzel is minder agressief dan de Europese horzel als je hem tijdens de vlucht tegenkomt, maar dicht bij het nest is het een ander verhaal. De werksters verdedigen de kolonie met een indrukwekkende vastberadenheid en ze kunnen door een gewone spijkerbroek heen steken. Elke steek injecteert een gif dat, zelfs zonder allergie, intense pijn en zwelling veroorzaakt die enkele dagen aanhouden.

Voor deze operatie wordt een telescopische paal gebruikt die is uitgerust met een injector. De bekisting wordt op een precies punt doorboord en een professionele biocide wordt rechtstreeks in het nest geïnjecteerd. Het effect is snel: binnen een paar minuten vermindert de activiteit drastisch. Je wacht. Observeren. Verwijder vervolgens het nest, want als je een dood nest laat zitten, loop je het risico dat er andere insecten op af komen.

De gebouwbeheerder vraagt ons hoeveel het kost. De prijs voor het vernietigen van een nest varieert afhankelijk van de situatie: hoogte, toegankelijkheid, responstijd. Voor een toegankelijk nest zoals dit, in een rolluikkast op de derde verdieping, zitten we binnen een redelijke marge. We geven altijd een duidelijke schatting voordat we aan het werk gaan, zodat we aan het eind niet voor verrassingen komen te staan. Voor een nest dat 20 meter hoog in een boom in Josaphat Park hangt, zal de prijs anders zijn omdat je dan een gondel of een touwsysteem nodig hebt.

Wat we vaak horen: «Maar ik heb gelezen dat je Aziatische horzels niet moet doden». Laten we dit punt verduidelijken. De aanbeveling om geen eenzame horzel te doden is logisch: als je een horzel plet, komen er waarschuwingsferomonen vrij die andere horzels kunnen aantrekken. Als een horzel alleen in je keuken zit, kun je hem naar de uitgang leiden met een glas en een stuk karton. Een actief nest op twee meter van je raam daarentegen vereist professionele verdelging. De soort wordt geclassificeerd als invasief en de autoriteiten moedigen de vernietiging ervan aan.

Bij Frelons.be bieden we een 24-uurs antwoorddienst voor dringende situaties. Een nest boven de ingang van een school, een zwerm die zich vestigt op een balkon waar kinderen aan het spelen zijn: deze dingen wachten niet tot maandagochtend. Onze actieradius bestrijkt de hele gemeente 1030 en de rest van Brussel. De verdelger komt uitgerust aan, beoordeelt de situatie, komt in actie en ruimt op. Geen komen en gaan, geen afspraken drie weken later.

Praktische veiligheidsgids en meldingsprocedures voor de inwoners van Schaarbeek

Je bent in je tuin en ziet een groot, donker insect rond je heg cirkelen. Wat moet je doen als je te maken hebt met een Aziatische horzel? Allereerst moet je niet in paniek raken. Een vliegende horzel, ver van zijn nest, is over het algemeen niet agressief. Ze zijn op zoek naar voedsel. Maak geen plotselinge bewegingen, blaas niet op ze (CO2 irriteert ze) en ga rustig weg.

De situatie verandert compleet als je een nest ontdekt. Regel nummer één: houd een veilige afstand. Minstens 10 meter, liefst meer. Gooi er niets naar toe, schud niet aan de tak en probeer het zeker niet te verwijderen met een bezem of te verbranden. We hebben mensen gezien die dit met een tuinslang probeerden. Het resultaat: tientallen woedende horzels die het huis binnenrennen. Meerdere steken kunnen een ernstige toxische reactie veroorzaken, zelfs bij iemand die niet allergisch is.

Er zijn verschillende mogelijkheden om een nest in Schaarbeek te melden. De gemeente 1030 neemt deel aan het observatienetwerk van de Aziatische horzel dat gecoördineerd wordt door Leefmilieu Brussel. U kunt uw waarneming melden via de iNaturalist, observaties.be of rechtstreeks naar de milieudienst van de gemeente. Maak indien mogelijk een foto (gebruik de zoom van je telefoon, niet door dichtbij te komen) en noteer het exacte adres en de geschatte hoogte van het nest.

Met wie moet je contact opnemen als je Aziatische horzels in huis hebt? Niet de brandweer, behalve in een levensbedreigend noodgeval. Niet je doe-het-zelf-buurman. Een professional. Frelons.be werkt in heel Schaarbeek en is vertrouwd met het lokale terrein: rijtjeshuizen met moeilijke toegang, bomen in het Josaphatpark, de schuine daken van typische Brusselse huizen. We weten wat we kunnen verwachten en hebben het materiaal voor elke configuratie.

Enkele preventieve maatregelen om de veiligheid van de inwoners van Schaarbeek te garanderen. Inspecteer in de lente de hoekjes en gaatjes van je huis: onder daken, tuinhuisjes, buiten gasmeters. Koninginnen zoeken beschutte plekjes om hun primaire nest te bouwen, dat klein is (ter grootte van een golfbal) en in dit stadium gemakkelijk te verwijderen. Als je er een ziet vóór mei, is dit het ideale moment om actie te ondernemen, voordat de kolonie zich ontwikkelt.

Laat geen rijp fruit op de grond liggen in je tuin. Aziatische horzels zijn dol op peren, appels en druiven. Dek je zoete drankjes op het terras af. Als je bijenkorven hebt, installeer dan horzel muilkorven bij de ingang. Plaatselijke imkers zijn goed georganiseerd, dus aarzel niet om contact met hen op te nemen via je plaatselijke verenigingen voor advies.

Een belangrijk punt over steken. Als je gestoken bent, verwijder dan de angel als die nog vastzit (wat bij horzels, in tegenstelling tot bijen, zelden voorkomt), desinfecteer en gebruik koude. Let op tekenen van een allergische reactie: zwelling die verder reikt dan het gestoken gebied, ademhalingsmoeilijkheden, duizeligheid. Als dit gebeurt, bel dan onmiddellijk 112. Mensen die weten dat ze allergisch zijn voor vliesvleugeligen moeten altijd hun adrenalinekit bij de hand hebben, vooral tussen juli en november wanneer de kolonies op hun hoogtepunt zijn.

Voor Schaarbeekse beheerders en syndici: jullie hebben een wettelijke verantwoordelijkheid. Als een huurder een nest in de gemeenschappelijke ruimten meldt, moet dit snel worden aangepakt. Een actief nest in een flatgebouw is een risico voor alle bewoners. Neem contact met ons op, wij kunnen snel ingrijpen en zorgen voor een interventierapport voor uw dossier.

Conclusie

De Aziatische horzel maakt nu deel uit van het Schaarbeekse landschap. Het is niet onvermijdelijk, maar wel een realiteit waar we serieus mee om moeten gaan. Weten hoe je het insect herkent, afstand houden van een nest en het snel melden: deze eenvoudige reflexen maken het verschil tussen een gecontroleerde situatie en een ongeluk.

Bij Frelons.be zijn we het hele jaar op het terrein. In de lente voor preventie, in de zomer en de herfst voor vernietiging en in de winter voor monitoring. Als je ook maar de minste twijfel hebt over een insect of een nest in je buurt van Schaarbeek, bel ons dan. We gaan liever voor niets op pad dan te laat in te grijpen.

Veelgestelde vragen