Conflict tussen Europese en Aziatische horzels: wie domineert?

Inhoud

• Europese en Aziatische horzels: vergelijking van sterke punten en gedragingen

• Wie wint de strijd? Analyse van predatie en werkelijke interacties

• Tussen natuurlijk duel en invasie: wanneer professioneel ingrijpen van vitaal belang wordt

• Conclusie

Sinds de Aziatische horzel zich in België en een groot deel van West-Europa heeft gevestigd, komt één vraag steeds weer terug: zal de Europese horzel, onze Vespa krabber, de indringers kunnen weerstaan Vespa velutina ? We horen soms dat de natuur het probleem zelf wel zal oplossen, dat de twee soorten het zullen uitvechten en dat de sterkste zal winnen. Was het maar zo eenvoudig.

De realiteit van het conflict tussen de Europese en Aziatische horzels is veel genuanceerder dan een bokswedstrijd. De twee soorten kruisen elkaars pad, ja. Ze interageren met elkaar, soms met geweld. Maar is dit genoeg om de invasie te beteugelen? We gaan dit allemaal samen bekijken: de krachten die aan het werk zijn, wat we echt zien in het veld, en vooral waarom het een vergissing is om alleen te vertrouwen op een «natuurlijk bolwerk» om je tuin te beschermen.

Dingen om te onthouden

• Duik in het hart van het duel tussen de Europese en Aziatische horzels

• We analyseren hun confrontaties in het echt en de doeltreffendheid van de Europese horzel als natuurlijk bolwerk.

• In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is deze biologische oorlogsvoering niet genoeg om je tuinen te beschermen.

• Vergelijk de verschillende opties voordat je beslist.

Bij Frelons.be komen we het hele jaar door in actie tegen Aziatische horzels, en wat we dagelijks zien komt niet altijd overeen met wat we lezen op het internet. Laten we het dus even rechtzetten.

Europese en Aziatische horzels: vergelijking van sterke punten en gedragingen

Het eerste dat je moet weten is dat deze twee horzels niet tot dezelfde categorie behoren, en niet noodzakelijkerwijs op de manier die je zou denken. De Europese horzel (Vespa krabber) is groter. Een koningin kan 35 mm groot worden, terwijl de werksters ongeveer 25 mm zijn. De Aziatische horzel (Vespa velutina) is iets kleiner, met werkbijen van 20 tot 25 mm. Op papier is het lokale voordeel.

Maar grootte is niet alles. Verre van dat.

Het grootste verschil tussen de Europese en Aziatische horzels ligt in hun gedrag, en in het bijzonder in hun koloniale organisatie. Een kolonie van Vespa velutina kan op zijn hoogtepunt 2.000 mensen tellen, en soms meer. Aan de Europese kant zijn er zelden meer dan 400 tot 700 werknemers. Het numerieke machtsevenwicht is overweldigend. Als het op conflicten tussen soorten aankomt, verandert dit cijfer alles.

Het jachtgedrag verschilt ook radicaal. De Aziatische horzel is een gespecialiseerde bijenrover: hij zweeft voor de bijenkorven en vangt de foeragers één voor één. Hij is methodisch, efficiënt en verwoestend voor bijenvolken. De Europese horzel jaagt op een meer opportunistische manier: verschillende insecten, vliegen, wespen, soms ook bijen, maar zonder deze systematische belegeringsstrategie.

Een ander cruciaal punt: agressie. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is de Europese horzel niet bijzonder agressief tegen mensen. Ze kunnen steken als je te dicht bij hun nest komt, net als alle andere vliesvleugeligen, maar ze blijven over het algemeen vrij rustig. De Aziatische horzel daarentegen verdedigt zijn nest met meer intensiteit. Binnen 5 meter van een actief nest zijn groepsaanvallen gebruikelijk. En dat is waar het gevaar van horzels voor particulieren om de hoek komt kijken.

Wat is gevaarlijker, een Aziatische horzel of een Europese horzel? Qua puur gif zijn de twee steken vergelijkbaar. De Europese horzel injecteert zelfs iets meer gif per steek. Het echte gevaar van de Aziatische horzel schuilt in zijn collectieve verdedigingsgedrag: als hij aanvalt, valt hij aan als groep. En met een kolonie van 2000 individuen maakt dat nogal een verschil.

De nesten zeggen ook veel. Vespa krabber Nestelt vaak in holtes: holle boomstammen, zolders, nestkastjes. Vespa velutina bouwt zijn primaire nesten in de lente op beschutte plaatsen (heggen, tuinhuisjes) en verhuist dan in de zomer naar de toppen van bomen, soms meer dan 15 meter hoog. Deze secundaire nesten, in de vorm van grote ballen, kunnen een diameter van meer dan 80 cm hebben. Sommige nesten wegen enkele kilo's en zijn verwijderd.

Kortom, aan de ene kant hebben we een lokale horzel, sterk maar weinig in aantal, en aan de andere kant een kleinere maar massaal georganiseerde indringer. Het gedrag van de Aziatische horzel is zijn echte wapen.

Wie wint de strijd? Analyse van predatie en werkelijke interacties

Een Europese horzel tegen een Aziatische horzel in een één-op-één duel: de Europese wint vaak. Zijn grotere omvang en krachtigere kaken geven hem een echt fysiek voordeel. Er zijn gedocumenteerde waarnemingen van Vespa krabber het doden van Vespa velutina geïsoleerd. Dus wie wint de strijd tegen de Hornet? Het individu, de lokale. Daar is geen twijfel over mogelijk.

Het probleem is dat het in het wild bijna nooit zo gebeurt.

Aziatische horzels vechten geen duels uit. Ze werken massaal. Als een kolonie Vespa velutina zich in een gebied vestigt, verzadigt het de omgeving. Voedselbronnen (insecten, nectar) worden door aantallen gemonopoliseerd. De Europese horzel verliest geen strijd: hij verliest de oorlog om hulpbronnen. Het is subtieler dan een directe confrontatie, maar het resultaat is hetzelfde.

Eten Europese horzels Aziatische horzels? Dat gebeurt, ja. Vespa krabber is een generalistisch roofdier en vangt soms Vespa velutina, vooral geïsoleerde werkbijen. Er zijn gevallen bekend van Europese horzels die Aziaten aanvielen die voor bijenkorven zweefden. Maar deze incidenten zijn anekdotisch. Het is geen systematische predatie, het is incidenteel opportunisme.

De Europese horzel beschouwen als een natuurlijk roofdier dat de invasie van de Aziatische horzel kan reguleren, is haar een rol toebedelen die ze niet kan spelen. De cijfers spreken voor zich: in gebieden waar Vespa velutina 10 of 15 jaar goed ingeburgerd is (bijvoorbeeld in het zuidwesten van Frankrijk), hebben de Europese horzelpopulaties absoluut niets gedaan om de expansie te stoppen. Integendeel, sommige studies suggereren een lokale afname in Vespa krabber waar de Aziaat domineert, waarschijnlijk door concurrentie om nestplaatsen en hulpbronnen.

Wat is de natuurlijke vijand van de Aziatische horzel? In Europa heeft hij er niet echt een. Een paar vogels, zoals de honingbuizerd, vallen nesten aan en sommige meesjes vreten werksters op, maar er zijn geen roofdieren die de populaties effectief reguleren. In Azië, het continent van oorsprong, hebben lokale bijen (Apis cerana) hebben een fascinerende verdedigingstechniek ontwikkeld: ze vormen een bal rond de indringer en verhogen de temperatuur totdat ze de indringer doden. Onze Europese bijen (Apis mellifera) hebben geen tijd gehad om zich te ontwikkelen en deze reactie te ontwikkelen. Ze zijn kwetsbaar.

En waarom is het niet aan te raden om een Aziatische horzel te pletten? Omdat een geplette horzel waarschuwingsferomonen afgeeft die andere horzels kunnen aantrekken. Als je in de buurt van een nest bent, is dit de beste manier om een massale aanval uit te lokken. Het vangen of pletten van een paar individuen heeft geen zin tegen een kolonie van 2000: het is een druppel op een gloeiende plaat, en een potentieel gevaarlijke.

Het bewijs is duidelijk: vertrouwen op de Europese horzel als bolwerk tegen de invasie is wishful thinking. Biodiversiteit beschermen tegen Vespa velutina vereist meer dan je vingers kruisen en hopen dat de natuur het wel regelt.

Tussen natuurlijk duel en invasie: wanneer professioneel ingrijpen van vitaal belang wordt

We worden regelmatig gebeld door mensen die een nest in hun tuin hebben gezien en twijfelen. «Misschien zijn het Europeanen, die zijn toch nuttig?» Ja, de Europese horzel speelt een ecologische rol. Ze reguleren insectenpopulaties en spelen zelfs een kleine rol in de bestuiving. We raden nooit aan om een nest van Vespa krabber als dit geen direct veiligheidsprobleem oplevert.

De Aziatische horzel is een heel ander verhaal.

Vespa velutina is geclassificeerd als een invasieve vreemde soort. Haar aanwezigheid vormt een directe bedreiging voor gedomesticeerde en wilde bijen, bestuivers in het algemeen en bij uitbreiding voor het hele ecosysteem dat afhankelijk is van bestuiving. Eén enkel nest Aziatische horzels kan 5 tot 6 bijenkorven decimeren binnen een straal van enkele kilometers. Voor imkers is dit catastrofaal. Voor de lokale biodiversiteit is het een stille ramp.

Het vernietigen van een Aziatisch horzelnest is niet iets wat je kunt improviseren. We hebben het over nesten die vaak 10, 15, soms 20 meter hoog zitten en honderden insecten bevatten die klaar staan om hun kolonie te verdedigen. Elk jaar raken mensen gewond als ze proberen er zelf iets aan te doen: vallen van ladders, meerdere steken, ernstige allergische reacties. Een slecht behandeld nest is ook een nest dat zichzelf kan reactiveren of ervoor kan zorgen dat de kolonie zich verplaatst zonder te worden geëlimineerd.

Een ongediertebestrijder heeft de juiste uitrusting: een steekwerend pak voor het hele lichaam, telescoopstokken, gerichte biociden en een hoogwerker als dat nodig is. Het wespennest wordt veilig vernietigd, waarbij de koningin wordt geëlimineerd. Zonder deze kan de kolonie overleven en zich opnieuw opbouwen.

Bij Frelons.be werken we het hele jaar door. Niet alleen in de zomer, wanneer de nesten enorm groot en zichtbaar zijn. In de lente komen de stichtende koninginnen uit hun winterslaap en bouwen ze primaire nesten, vaak zo groot als tennisballen, in heggen of onder daken. Dit is het ideale moment om actie te ondernemen: één koningin die in de lente wordt geëlimineerd, betekent een kolonie van 2.000 individuen die in de zomer nooit zal bestaan. In de herfst verlaten de nieuwe koninginnen het nest om te overwinteren. In de winter zijn de nesten leeg, maar hun locatie kan gebruikt worden om risicogebieden in kaart te brengen voor het volgende seizoen.

Professioneel ingrijpen is niet alleen «horzels doden». Het betekent het correct identificeren van de soort (een Europese horzel verwarren met een Aziatische komt vaker voor dan je zou denken), de situatie beoordelen, de juiste methode kiezen, veilig ingrijpen en de voortgang controleren. Het is ook een daad om de biodiversiteit te beschermen: elk nest van een Vespa velutina geneutraliseerd, worden duizenden bijen en bestuivers gespaard.

We hebben gezien dat wachten tot de Europese horzel het probleem oplost, niet werkt. De zelfgemaakte vallen die in tuincentra worden verkocht? Die vangen vooral andere nuttige insecten en een paar werksters, zonder echt effect op de kolonie. De enige effectieve reactie op een actief nest Aziatische horzels is een gerichte interventie door een deskundige professional.

Als je een verdacht nest ziet, neem dan geen enkel risico. Observeer van een afstand, maak indien mogelijk een foto en neem contact op met een specialist. Een vroegtijdig ontdekt nest betekent minder risico's voor jou, je buren en de bijen in de buurt.

Conclusie

De Europese horzel is groter, imposanter en in staat om een Aziatische horzel in één gevecht te doden. Maar dat is niet genoeg. Geconfronteerd met kolonies van 2000 individuen, geconfronteerd met een soort die zich sneller voortplant en middelen monopoliseert, Vespa krabber kan niet de rol van natuurlijk bolwerk spelen die we graag zouden willen.

Het conflict tussen de Europese en Aziatische horzels bestaat, maar het is niet aan de goede kant. De enige strategie die werkt is vroegtijdige opsporing van nesten en de vernietiging ervan door professionals. Niet over zes maanden. Nu, ongeacht het seizoen.

Heb je twijfels over een nest in je tuin, onder je dak of in een boom? Neem contact op met Frelons.be. We werken in heel België, het hele jaar door, om je omgeving veiliger te maken en bestuivers te beschermen. Wacht niet tot het probleem groter wordt.

Veelgestelde vragen