De levenscyclus van de Aziatische hoornaar, maand voor maand: de referentiegids

Inhoud

• Het ontwaken in de lente: de basis van de levenscyclus en de stichting van kolonies

• De groei in de zomer en de herfst: werking en ontwikkeling van het nest

• De voortplantingsfase en de winterslaap: de laatste fase in de winter

• Conclusie

De Aziatische hoornaar duikt niet ineens midden in de zomer op. Zijn verhaal begint al veel eerder, onopvallend, in een hoekje van uw zolder of onder een dakrand. En als u begrijpt hoe dit beestje door de seizoenen heen leeft, hebt u al een voorsprong om hem het hoofd te bieden.

Dingen om te onthouden

• Dit artikel geldt als de toonaangevende bron, omdat het de complexe biologie van Vespa velutina vanuit een strikt chronologisch perspectief onder de loep neemt

• In tegenstelling tot simplistische handleidingen koppelen wij elke biologische fase aan specifieke milieu-indicatoren, waarmee we de expertise van Frelons.be onderstrepen

• bij het monitoren en proactief bestrijden van deze invasieve soort gedurende het hele jaar

• de basis van de cyclus en de stichting van de kolonies

Vespa velutina volgt een opmerkelijk nauwkeurig ritme. Elke maand komt overeen met een duidelijk omschreven biologische fase, met zijn eigen kwetsbaarheden. Een solitaire koningin in het voorjaar, een kolonie van enkele duizenden individuen in het najaar, en vervolgens de ondergang van het hele nest in de winter, met uitzondering van de toekomstige stichtsters die het jaar daarop opnieuw ten strijde trekken.

Bij Frelons.be volgen we deze cyclus het hele jaar door. Niet alleen wanneer de nesten zichtbaar worden en iedereen in paniek raakt. Hier volgt dus de cyclus van de Aziatische hoornaar, maand per maand, fase voor fase uitgelegd, zodat u precies weet wanneer u actie moet ondernemen.

Het ontwaken in de lente: de basis van de levenscyclus en de stichting van kolonies

Het begint allemaal met één vrouwtje. In maart, soms al eind februari als de winter mild is geweest, komt de koningin van de Aziatische horzel uit haar overwinteringsplaats. Dit wordt de stichtster genoemd. Ze heeft de koude maanden doorgebracht, verborgen onder een stapel hout, in een oude muur of onder de schors van een boom, en nu heeft ze een missie: in haar eentje een nieuwe kolonie stichten.

De eerste dagen buiten voedt ze zich voornamelijk met suikers. Het sap, de lentebloemen, alles wat haar weer energie geeft na de wintervasten. Zodra ze weer op krachten is gekomen, zoekt ze een beschutte plek en begint ze haar primair nest. Dit eerste nest is klein, zo groot als een tennisbal of een sinaasappel, en wordt vaak gebouwd op een plek die beschut is tegen de regen: een tuinhuisje, een schuur, onder een terras, in een halfopen garage.

In april legt de koningin haar eerste eitjes en zorgt ze helemaal alleen voor alles. Ze bouwt de cellen, jaagt om de larven te voeden en onderhoudt het nest. Dit is het meest kwetsbare moment in de hele levenscyclus van de Aziatische hoornaar. Eén enkele koningin, zonder hulp, volledig blootgesteld. Als ze nu verdwijnt, zal de kolonie nooit ontstaan.

Juist daarom is de voorjaarsvangst Dat is logisch. Als je in maart of april een koningin vangt, schakel je in één klap een heel nest uit dat in de herfst uit duizenden exemplaren had kunnen bestaan. De rekensom is snel gemaakt. Maar let wel op: bij onzorgvuldig vangen worden ook nuttige insecten gevangen. Het is beter om selectieve vallen te gebruiken en een scherp oog te hebben.

Tegen het einde van de lente komen de eerste werksters tevoorschijn. Vanaf dat moment gaat de koningin niet meer naar buiten. Ze wijdt zich uitsluitend aan het leggen van eitjes, terwijl haar dochters de rest van het werk overnemen. De kolonie groeit in omvang. En dan komt alles pas echt in een stroomversnelling.

De groei in de zomer en de herfst: werking en ontwikkeling van het nest

Zodra de eerste arbeidsters zijn operationeel, dan gaat de machine op volle toeren draaien. Ze gaan verder met de bouw, vergroten het nest, jagen en voeden de nieuwe larven. De koningin legt alleen nog maar eitjes. Het resultaat: het nest groeit tussen juni en augustus in een indrukwekkend tempo.

Vaak verhuist de kolonie. Het oorspronkelijke nest wordt te klein of ligt op een ongeschikte plek, dus bouwen de horzels een tweede nest, meestal veel hoger. In de boomtoppen, onder een dakgebinte, in een dicht struikgewas. Zo’n nest kan zo groot worden als een basketbal, of zelfs nog groter. In juli en vooral in augustus wordt het enorm groot en kan het plaats bieden aan enkele duizenden werksters.

Dit is ook de periode waarin de Aziatische hoornaar het meest gehaat wordt. De roofgedrag is in volle gang. Om al die hongerige larven te voeden, hebben de werksters eiwitten nodig, en hun favoriete prooi is de bij. Ze blijven voor de bijenkasten in de lucht hangen en vangen de verzamelaars bij hun terugkeer. Eén enkel nest kan een bijenkolonie binnen enkele weken decimeren. Imkers weten dit maar al te goed, en midden in de zomer is de druk het grootst.

Wanneer moet je je zorgen maken over een nest? Eerlijk gezegd: zodra je het ontdekt. In de zomer is een actief nest al behoorlijk groot en verdedigen de horzels hun territorium agressief als je te dichtbij komt. Probeer het nooit zelf te vernietigen. Als een nest wordt verstoord, komen er in één klap honderden horzels tevoorschijn. Dit is precies het soort situatie waarin je de hulp van goed uitgeruste professionals moet inroepen.

Het gedrag van de horzel in dit seizoen is, dat moet gezegd worden, behoorlijk fascinerend. Elke werkster heeft haar eigen rol, en de taakverdeling is uiterst efficiënt. Het nest functioneert als een kleine fabriek waar horzels worden geproduceerd. En naarmate de zomer vordert, bereidt de kolonie zich steeds meer voor op wat komen gaat: de volgende generatie. Want een nest, hoe indrukwekkend het ook is, heeft maar één uiteindelijk doel: zich voortplanten vóór de winter.

De voortplantingsfase en de winterslaap: de laatste fase in de winter

Rond september-oktober gaat de kolonie over in haar laatste fase. Tot dan toe bracht de koningin alleen onvruchtbare werksters voort. Nu legt ze vruchtbare individuen: de mannetjes en de toekomstige geslachtsrijpe koninginnen. Dit is het grote keerpunt in de cyclus. De kolonie stopt met groeien voor zichzelf en begint de generatie voort te brengen die haar zal opvolgen.

Dan volgt de fase van reproductie. De mannetjes en de jonge koninginnen verlaten het nest om te paren. Zodra ze bevrucht zijn, hebben deze koninginnen maar één doel: de winter overleven. Ze vullen zich vol met suikers om reserves aan te leggen en gaan vervolgens op zoek naar een afgelegen en onopvallende schuilplaats. De mannetjes sterven daarentegen snel na de paring. Hun rol is daarmee ten einde.

Dit is ook het moment waarop veel mensen zich afvragen wanneer het seizoen van de Aziatische hoornaar ten einde loopt. Het antwoord komt met de kou. In november sterft de oude koningin, evenals de laatste werksters, en raakt het nest volledig leeg. Een verlaten nest wordt het volgende jaar nooit meer bewoond; dat is goed om te weten. Zodra de winter is aangebroken, hoeft u zich daar dus geen zorgen meer over te maken.

De toekomstige koninginnen daarentegen treden binnen in diapause. Het is een soort diepe winterslaap die hen tegen de vorst beschermt. Ze nestelen zich onder de schors, in een hoop bladeren of in een scheur in de muur, en vertragen hun hele stofwisseling. In december zijn ze volkomen onbeweeglijk, onzichtbaar, in afwachting. Van alle dieren die overwinteren, zullen er maar heel weinig de winter daadwerkelijk overleven. De kou, roofdieren en ziekten maken een groot deel van hen uit.

Maar degenen die het overleven, zullen in de volgende lente weer koninginnen worden. En de cyclus begint opnieuw. Daarom blijft vroeg in het jaar ingrijpen, op het moment dat ze uit hun winterslaap ontwaken, de meest doeltreffende strategie. Wie deze levenscyclus van de Aziatische hoornaar begrijpt, begrijpt ook waar en wanneer hij moet toeslaan. Elk seizoen heeft zijn zwakke plek.

Conclusie

De Aziatische hoornaar is geen onvoorspelbare vijand. Zijn levenscyclus verloopt volgens een vast stramien: een eenzame stichtster in het voorjaar, een explosief groeiende kolonie in de zomer, voortplanting in de herfst en vervolgens de winterdiapause van de toekomstige koninginnen. Elke fase kent een moment van kwetsbaarheid, en juist dan kunnen we echt het verschil maken.

Gerichte vangst in het voorjaar, controle van de nesten in de zomer, waakzaamheid in de herfst: het draait allemaal om kennis van de kalender. Twijfelt u over een nest, ziet u verdachte activiteit in uw tuin, of wilt u gewoon zekerheid? Neem dan contact op met Frelons.be. Wij komen het hele jaar door in actie, in elke fase van de cyclus, om uw omgeving en uw bijen te beschermen.

Veelgestelde vragen