Aziatische horzel in Sint-Agatha-Berchem: wat moet ik doen?

Inhoud

• Biologie van Vespa velutina en ecologische kwesties in Sint-Agatha-Berchem

• Hoe herken je een nest in jouw buurt: van het Pirsoulpark tot de Josse Goffinlaan?

• Protocol voor nestvernietiging en veiligheid: professionele interventie door Pest Patrol

• Conclusie

In de zomer van 2023 werd Parc Pirsoul gesloten voor het publiek vanwege een nest Aziatische horzels. Geen klein, onopvallend nest in een hoekje: een secundair nest ter grootte van een basketbal, dat meer dan tien meter aan een boom hing. Buurtbewoners ontdekten het nieuws op de sociale netwerken van de stad en de vraag verspreidde zich even snel als het insect zelf: «Zijn er nog andere in onze buurt?»

Dingen om te onthouden

• Deze gids combineert wetenschappelijke expertise en diepe lokale wortels

• We analyseren het gedrag van de Vespa velutina specifiek in het stedelijk weefsel van Sint-Agatha-Berchem, waarbij we belangrijke locaties aanhalen zoals het Parc Pirsoul en de Josse Goffinlaan om een nauwkeurig en geruststellend antwoord te bieden aan de inwoners van de gemeente.

• Biologie van Vespa velutina en ecologische kwesties in Sint-Agatha-Berchem

• Van het Pirsoulpark tot de Josse Goffinlaan

Het korte antwoord: ja, waarschijnlijk wel. De Vespa velutina, wat zijn wetenschappelijke naam is, koloniseert sinds enkele jaren het Brusselse Gewest. Sint-Agatha-Berchem, met zijn parken, privétuinen en semi-residentiële wijken, biedt precies wat deze soort zoekt. Er komen steeds meer meldingen binnen van Aziatische horzels in Sint-Agatha-Berchem, en dit is geen modegril: het is een biologische realiteit.

Deze gids is er niet om paniek te zaaien. Hij is er om je de praktische sleutels te geven: het insect begrijpen, een nest bij jou in de buurt herkennen en precies weten wat je moet doen als je er een vindt. Hij is gebaseerd op wetenschappelijke gegevens, onze ervaring op het terrein bij Pest Patrol en onze grondige kennis van de gemeente 1082.

Biologie van Vespa velutina en ecologische kwesties in Sint-Agatha-Berchem

Le Vespa velutina nigrithorax, oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië, arriveerde in 2004 in Frankrijk in een partij Chinees aardewerk. Sindsdien heeft het zich naar het noorden verplaatst. België wordt er sinds 2016 door getroffen en Brussel wordt niet gespaard. Een studie gepubliceerd door het Centre wallon de Recherches agronomiques (CRA-W) in 2022 bevestigt dat de soort zich nu permanent heeft gevestigd in het Brusselse Gewest. We hebben het niet langer over occasionele waarnemingen: we hebben het over kolonisatie.

Om te begrijpen waarom dit een probleem is in Sint-Agatha-Berchem, moet je de levenscyclus van de Aziatische horzel begrijpen. In de lente komt een koningin uit haar winterslaap en bouwt haar eigen nest, vaak zo groot als een tennisbal. Hier legt ze haar eerste eitjes. Dit primaire nest bevindt zich meestal op geringe hoogte: onder een luifel, in een tuinhuisje of in een heg. Niets spectaculairs. Daarom wordt het vaak gemist.

Rond juni-juli verhuist de kolonie. De werksters bouwen een tweede nest, dit keer hoog in een boom, onder het dak of op een pyloon. Dit nest kan tot 80 cm in diameter zijn en enkele duizenden individuen huisvesten. In de herfst produceert de kolonie mannetjes en nieuwe koninginnen. Deze bevruchte koninginnen verlaten het nest om te overwinteren en herhalen de cyclus het volgende jaar. Volgens Monceau et al. (2014) kan één enkel nest tot 350 nieuwe vondelingen voortbrengen, Tijdschrift voor Ongediertebestrijding). Reken maar uit: de expansie is exponentieel.

Waarom wordt de biodiversiteit in Berchem bedreigd? De Aziatische horzel is een geduchte predator van gedomesticeerde en wilde bijen. Hij zweeft voor bijenkorven en vangt de bijen één voor één. Een studie van het Muséum national d'Histoire naturelle in Parijs schat dat één enkel nest 30 tot 40 % van een naburige bijenkolonie kan decimeren in één enkel seizoen. In Sint-Agatha-Berchem herbergen groene ruimten zoals het Parc Pirsoul en de tuinen van de Josse Goffinlaan een grote verscheidenheid aan bestuivende fauna: solitaire bijen, hommels en zweefvliegen. Deze insecten zijn essentieel voor de bestuiving van de fruitbomen en sierplanten in de stad.

Le Vespa velutina is niet beperkt tot bijen. Hij eet ook vliegen, rupsen en vlinders. Het is een generalistisch roofdier dat de hele lokale voedselketen verstoort. Insectenetende vogels, vleermuizen, spinnen: het hele voedselweb lijdt eronder. Aangezien Sint-Agatha-Berchem een van de Brusselse gemeenten is die investeert in het ecologisch beheer van haar groene ruimten, is het zonde om deze inspanningen te laten ondermijnen door een invasieve soort.

Een laatste punt dat het vermelden waard is: de Aziatische horzel past zich heel goed aan de stedelijke omgeving aan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, mijden ze de stad niet. De zolders van huizen, zolders en hoge structuren zijn perfecte plaatsen voor hen om hun secundaire nesten te vestigen. De dichtheid van tuinen in Berchem, met hun hagen, schuurtjes en overdekte terrassen, vermenigvuldigt het aantal potentiële nestplaatsen. Het is een bijna ideale omgeving voor deze vogel.

Hoe herken je een nest in jouw buurt: van het Pirsoulpark tot de Josse Goffinlaan?

80 % van de Aziatische horzelnesten die in stedelijke gebieden worden ontdekt, worden opgemerkt door particulieren. Niet door professionals, niet door hoogtechnologische sensoren: door mensen die op het juiste moment opkijken. Weten hoe je een horzelnest herkent, is het eerste nuttige dat je kunt doen.

Laten we beginnen met het primaire nest. Tussen maart en mei zoeken de stichtende koninginnen een beschutte, rustige plek. Een tuinhuisje in de Josse Goffinlaan, de onderkant van een balkon, een elektriciteitsmeter, een verlaten vogelnestkastje: alles is goed. Het primaire nest ziet eruit als een kleine grijsachtige bol, een beetje als papier-maché, met een opening aan de onderkant. Het is zelden groter dan een sinaasappel. In dit stadium is de koningin vaak alleen of vergezeld van een paar werksters. Het nest is fragiel en onopvallend, en de meeste mensen lopen er voorbij zonder het te zien.

Als je een primair nest ziet, is dat uitstekend nieuws. Het is snel en gemakkelijk te verwijderen en het voorkomt de vorming van een tweede nest, dat veel moeilijker te beheren zal zijn. Probeer het niet zelf te vernietigen: zelfs een klein nest kan een koningin herbergen die kan steken. Maar noteer de precieze locatie en neem onmiddellijk contact op met een professional.

Het tweede nest is een ander verhaal. Vanaf juni verhuist de kolonie naar hoger gelegen gebieden. In Parc Pirsoul bevond het nest dat de sluiting van het park veroorzaakte zich in het bladerdak van een lindeboom. Typisch. Deze nesten zijn vaak bol- of peervormig, met een kleine opening aan de zijkant (niet aan de onderkant zoals het primaire nest). De kleur is grijsbruin, met zichtbare concentrische strepen. Ze kunnen tussen 40 en 80 cm in diameter zijn. Op deze grootte zijn er enkele duizenden individuen.

Hoe kun je ze onderscheiden van een gewoon wespennest? Er zijn drie betrouwbare aanwijzingen:

• Hoogte : Aziatische horzels nestelen meestal op meer dan 10 meter afstand. Gewone wespen geven de voorkeur aan lage holtes (kelders, muren, vloeren).

• De opening: het nest van Vespa velutina heeft een kleine opening aan de zijkant. Een wespennest heeft vaak een bredere ingang aan de onderkant.

• Luchtverkeer : het komen en gaan observeren. Aziatische horzels hebben een karakteristieke vlucht, waarbij hun poten naar beneden hangen. Hun borststuk is zwart, hun poten geel aan de uiteinden. Ze lijken niet op wespen.

In Sint-Agatha-Berchem zijn de gebieden met het grootste risico voorspelbaar. Het gebied rond het Parc Pirsoul, met zijn grote bomen en dichte vegetatie, is een ideale nestplaats. De Josse Goffinlaan, omzoomd door huizen met tuinen, biedt veel potentiële schuilplaatsen voor primaire nesten in de lente. De woonstraten rond het park, met hun oude daken en zolders die soms slecht geventileerd zijn, zijn ook een doelwit.

Als je een gestage stroom grote zwarte en gele insecten in een bepaalde richting ziet komen en gaan, volg ze dan met je ogen. Ze zullen je naar het nest leiden. Dit is de eenvoudigste en meest betrouwbare methode. Je kunt een nest in Brussel melden via het volgende platform iNaturalist of rechtstreeks via het gemeentelijke portaal. Aarzel niet: elk rapport telt om de voortgang van de soorten in gemeente 1082 in kaart te brengen.

Een belangrijk punt: blijf nooit binnen een straal van vijf meter van een actief secundair nest. Aziatische horzels zijn niet spontaan agressief tegen mensen, maar ze zullen hun nest krachtig verdedigen. De verdedigingslinie kan tot tien meter rond het nest reiken. Als je een nest in je tuin of in de buurt van je huis ziet, ga dan weg, houd kinderen en huisdieren uit de buurt en bel een specialist.

Protocol voor nestvernietiging en veiligheid: professionele interventie door Pest Patrol

Elk jaar krijgen spoedafdelingen van Brusselse ziekenhuizen patiënten die gebeten zijn nadat ze zelf geprobeerd hebben een nest te vernietigen. We hebben het allemaal al gezien: tuinslang, insectenspray uit de supermarkt, vuilniszak over het nest gepropt. En elke keer is het resultaat hetzelfde. De zwerm valt massaal aan, de steken lopen in de tientallen en soms loopt het slecht af. Veiligheid tegen steken van Aziatische horzels is geen luxe: het is een basisbehoefte.

Bij Pest Patrol verloopt de vernietiging van een wespennest in Sint-Agatha-Berchem volgens een nauwkeurig protocol. Geen geïmproviseer. Zo gaat het stap voor stap.

Fase 1: diagnose op afstand. Als je contact met ons opneemt, beginnen we met het beoordelen van de situatie. Foto's, exacte locatie, geschatte nesthoogte, directe omgeving (nabijgelegen school? restaurantterras? tuin met kinderen?). Aan de hand van deze diagnose kunnen we de meest geschikte interventiemethode kiezen en de benodigde uitrusting plannen.

Fase 2: de perimeter beveiligen. Voordat er werkzaamheden worden uitgevoerd, wordt er een veiligheidszone ingesteld. Omwonenden worden op de hoogte gebracht. Als het nest zich in een openbare ruimte bevindt, zoals het geval was in Parc Pirsoul, coördineren we indien nodig met de lokale overheid en de SIAMU (Service d'Incendie et d'Aide Médicale Urgente). De SIAMU komt soms in noodsituaties in de frontlinie tussenbeide, maar de uiteindelijke vernietiging van het nest wordt toevertrouwd aan gespecialiseerde operatoren zoals wij.

Fase 3: de operatie zelf. Onze technici dragen steekwerende pakken over het hele lichaam, die zijn goedgekeurd om horzelsteken te weerstaan (die gemakkelijk door een spijkerbroek heen kunnen dringen). Voor nesten op hoge plaatsen gebruiken we telescopische stokken die tot 40 meter ver kunnen reiken. Het gebruikte insecticide is een professionele biocide die direct bij de ingang van het nest wordt aangebracht. Het doel is om de hele kolonie te neutraliseren, inclusief de koningin. Zonder dit middel kunnen de overlevende werksters zich weer opbouwen.

Stap 4: Het nest verwijderen. Zodra de kolonie geneutraliseerd is (over het algemeen wachten we 24 tot 48 uur om er zeker van te zijn dat alle individuen naar het nest zijn teruggekeerd en aan de behandeling zijn blootgesteld), wordt het nest losgemaakt en verwijderd. Er wordt gecontroleerd of er geen satellietnest in de buurt is, wat in ongeveer 15 % van de gevallen gebeurt.

Fase 5: Follow-up. Een paar dagen later komen we terug om te controleren of er geen restactiviteit meer is. Horzels die op het moment van de behandeling aan het vliegen waren, kunnen 48 tot 72 uur rond de nestplaats blijven zweven. Dit is normaal en verdwijnt vanzelf.

Laten we het hebben over het gezondheidsrisico. Voor de meeste mensen is de steek van een Aziatische horzel niet gevaarlijker dan die van een wesp. Het doet pijn, het zwelt op en gaat na een paar dagen over. Het echte gevaar is het aantal. Bij een defensieve aanval kan een zwerm in enkele seconden tientallen steken toebrengen. Voor iemand die allergisch is voor het gif van vliesvleugeligen (ongeveer 3 % van de bevolking volgens de EAACI, de Europese Academie voor Allergologie) kan één enkele steek een anafylactische shock veroorzaken. Als je weet dat je allergisch bent, houd dan altijd je adrenaline auto-injector bij de hand tijdens het horzelseizoen, van mei tot november.

Professionele horzelbestrijding in Sint-Agatha-Berchem is niet zomaar een optie. Het is de enige redelijke oplossing. De gemeente Sint-Agatha-Berchem raadt u zelfs uitdrukkelijk aan om niet zelf actie te ondernemen en een beroep te doen op erkende professionals. Pest Patrol werkt in het hele postcodegebied 1082, met korte levertijden, ook in het weekend tijdens drukke zomerperiodes.

Een laatste opmerking over de kosten. Deze vraag wordt ons vaak gesteld. De kosten voor het vernietigen van een wespennest in Berchem variëren naargelang de hoogte, toegankelijkheid en grootte van het nest. Informeer ook bij uw verzekeringsmaatschappij: sommige polissen dekken de kosten voor ongediertebestrijding. En het Brussels Gewest biedt soms hulp aan in het kader van de strijd tegen invasieve soorten. Het is de moeite waard om dit te controleren voordat je belt.

Conclusie

De Aziatische horzel heeft zijn intrek genomen in Sint-Agatha-Berchem. Het is niet langer een hypothetische bedreiging, het is een realiteit waar de gemeente elke zomer mee te maken krijgt. Uw rol als inwoner is eenvoudig maar essentieel: observeren, melden en niet aanraken. Door in de lente een primair nest te zien, kunt u mogelijk een nest van 5.000 individuen in september voorkomen.

Als je de aanwezigheid van een nest in je huis, tuin of buurt vermoedt, neem dan contact op met Pest Patrol. We beoordelen de situatie, grijpen snel in en zorgen ervoor dat het probleem op de juiste manier wordt aangepakt. Elk nest dat wordt vernietigd, betekent honderden koninginnen minder voor volgend jaar. De strijd tegen Vespa velutina nest na nest, buurt na buurt. En dat is waar het in Sint-Agatha-Berchem om draait.

Veelgestelde vragen